Mreža za evropske politike – MASTER predstavila je analizu „MASTER Prilika za nov početak“, koja se bavi položajem mladih bez roditeljskog staranja i izazovima sa kojima se suočavaju tokom prelaska iz institucionalne brige u samostalan život. Analiza donosi pregled postojećeg sistema podrške u Crnoj Gori, evropskih standarda i primjera dobre prakse, kao i konkretne preporuke za njegovo unapređenje.
Prelazak iz institucionalne brige u samostalan život predstavlja jednu od najzahtjevnijih životnih tranzicija za mlade. Dok većina mladih u ovom periodu može računati na podršku porodice, prijatelja i šire socijalne mreže, mladi koji odrastaju bez roditeljskog staranja često ulaze u odraslo doba bez dovoljno razvijene mreže podrške i bez sigurnosti koju pruža porodično okruženje.
Upravo zbog toga, podrška ne smije prestati trenutkom izlaska iz institucije. Naprotiv, ovaj period zahtijeva kontinuiranu, koordinisanu i individualizovanu podršku, kako bi mladi imali mogućnost da razviju znanja i vještine potrebne za samostalan život, pronađu zaposlenje, nastave obrazovanje, riješe stambeno pitanje i ostvare svoja prava.
Analiza postojećeg sistema podrške
Analiza „MASTER Prilika za nov početak“ sagledava postojeći normativni i institucionalni okvir u Crnoj Gori u oblasti socijalne i dječje zaštite, sa posebnim fokusom na položaj mladih koji napuštaju sistem alternativne brige.
Posebna pažnja posvećena je dostupnosti i kvalitetu mjera podrške u oblastima obrazovanja, zapošljavanja, stanovanja, finansijske samostalnosti i socijalne uključenosti, kao i ulozi institucija i drugih relevantnih aktera u procesu osamostaljivanja mladih.
Analiza ukazuje na potrebu za dodatnim unapređenjem postojećih mehanizama kako bi mladi nakon izlaska iz sistema brige imali jasnije definisane puteve podrške i lakši pristup uslugama koje su im potrebne.
Istovremeno, u okviru analize predstavljeni su relevantni evropski standardi i primjeri dobre prakse iz država članica Evropske unije, koji mogu poslužiti kao osnova za razvoj i unapređenje rješenja prilagođenih crnogorskom kontekstu.
Od podrške u instituciji do podrške u zajednici
Jedan od ključnih zaključaka analize jeste potreba da se podrška mladima ne posmatra samo kroz institucionalnu brigu, već kroz njihov cjelokupni proces osamostaljivanja.
To podrazumijeva razvoj različitih usluga u zajednici, dostupnu mentorsku podršku, bolje povezivanje institucija, kao i aktivnije uključivanje obrazovnih ustanova, poslodavaca, lokalnih zajednica i organizacija civilnog društva.
Mladi treba da imaju mogućnost da pravovremeno dobiju informacije o svojim pravima i dostupnim programima, da razvijaju praktične životne vještine i da dobiju podršku pri donošenju odluka koje se tiču njihovog obrazovanja, zaposlenja, stanovanja i budućnosti.
Posebno je važno da podrška bude pravovremena, odnosno da počne prije izlaska iz institucionalne brige i nastavi se tokom perioda prilagođavanja samostalnom životu.
Glas mladih u centru procesa
Projekat „MASTER Prilika za nov početak“ nije bio usmjeren samo na analizu postojećih politika, već i na direktan rad sa mladima.
U okviru projekta realizovane su edukativne radionice u JU Dječji dom „Mladost“ u Bijeloj, tokom kojih su mladi imali priliku da kroz interaktivni i praktični rad razvijaju znanja i vještine važne za samostalan život i uključivanje na tržište rada.
Teme radionica obuhvatile su oblasti poput komunikacije, samopouzdanja, donošenja odluka, timskog rada, finansijske pismenosti, planiranja ličnog budžeta, upravljanja novcem, pisanja CV-a i motivacionog pisma, kao i pripreme za razgovor za posao.
Poseban značaj imao je mentorski pristup, kroz koji su mladi mogli da razgovaraju o svojim potrebama, izazovima i očekivanjima i da dobiju podršku prilagođenu procesu osamostaljivanja.
Važan princip projekta bio je da mladi ne budu samo korisnici aktivnosti, već aktivni učesnici u procesu. Njihova iskustva, potrebe i mišljenja uzeti su u obzir prilikom kreiranja preporuka za unapređenje politika i mjera podrške.
Na taj način povezana su dva nivoa djelovanja – direktno osnaživanje mladih i zagovaranje sistemskih promjena.
Konkretne preporuke za unapređenje politika
Na osnovu analize postojećeg stanja, iskustava mladih i uvida u evropske prakse, pripremljen je set preporuka koje imaju za cilj unapređenje podrške mladima bez roditeljskog staranja.
Preporuke su usmjerene na:
- razvoj dostupnijih usluga podrške u zajednici;
- unapređenje međuinstitucionalne saradnje;
- jačanje programa pripreme mladih za samostalan život;
- unapređenje podrške pri zapošljavanju i pristupu tržištu rada;
- razvoj mjera podrške u oblasti stanovanja;
- dostupniju mentorsku i kontinuiranu podršku tokom tranzicije;
- bolje informisanje mladih o njihovim pravima i dostupnim programima;
- veće uključivanje mladih u kreiranje politika koje ih direktno pogađaju.
Preporuke su predstavljene relevantnim institucijama i donosiocima odluka, sa ciljem otvaranja dijaloga o mogućim unapređenjima postojećeg sistema i stvaranja održivijih mehanizama podrške.
Od brige ka samostalnosti
„MASTER Prilika za nov početak“ polazi od jednostavne, ali važne poruke – izlazak iz sistema brige ne smije značiti izlazak iz sistema podrške.
Mladi bez roditeljskog staranja imaju pravo na jednake mogućnosti za obrazovanje, zaposlenje, stanovanje, razvoj i aktivno učešće u društvu. Da bi se to pravo ostvarilo u praksi, potrebno je da podrška bude dostupna onda kada je najpotrebnija i da različite institucije i akteri djeluju koordinisano.
Kroz povezivanje edukacije, mentorskog rada, istraživanja, javnog zagovaranja i komunikacije sa javnošću, projekat je doprinio stvaranju održivijeg modela tranzicije „od brige ka samostalnosti“, koji može poslužiti kao primjer dobre prakse i za druge lokalne zajednice i institucije u Crnoj Gori.
Važan segment projekta bila je i javna komunikacija o položaju mladih iz sistema brige. Kroz podcast emisije i kampanju na društvenim mrežama otvoren je prostor za razgovor o zapošljavanju, socijalnoj inkluziji, rodnoj ravnopravnosti i ulozi zajednice u pružanju podrške mladima bez roditeljskog staranja.
Na ovaj način dodatno je skrenuta pažnja javnosti na izazove sa kojima se ovi mladi suočavaju, ali i na njihov potencijal, kapacitete i pravo na jednake mogućnosti.
Krajnji cilj projekta nije samo pružanje podrške mladima u jednom trenutku, već doprinos stvaranju sistema u kojem će svaka mlada osoba koja izlazi iz alternativne brige imati stvarnu priliku da izgradi siguran, dostojanstven i samostalan život.
Projekat „MASTER Prilika za nov početak“ finansirala je Evropska unija, a kofinansiralo Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama Crne Gore, u okviru Mreže Omladinski Hub za Zapadni Balkan i Tursku (Youth Hub for the Western Balkans and Türkiye).
Analiza „MASTER Prilika za nov početak“ predstavlja jedan od rezultata projekta i osnov za dalje zagovaranje unapređenja politika i prakse u oblasti socijalne zaštite, zapošljavanja i osamostaljivanja mladih bez roditeljskog staranja u Crnoj Gori.