Mreža za evropske politike – MASTER objavila je policy paper „Da li je škola u prirodi zaista škola u prirodi?“ s ciljem da, na osnovu podataka i sistemske analize, utvrdi u kojoj mjeri se program škole u prirodi u Crnoj Gori sprovodi u skladu sa svojom obrazovnom svrhom i principima javnog interesa. Dokument je izrađen u okviru projekta „Korupcija u obrazovanju“, uz podršku Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) i Građanske alijanse.
Policy paper zasniva se na istraživanju u kojem je učestvovalo više od 800 roditelja, nastavnika, stručnjaka iz oblasti obrazovanja i ekologije, kao i predstavnika škola. Istraživanje je obuhvatilo online anketu, fokus grupe, analizu normativnog i institucionalnog okvira i dokumentaciju pribavljenu putem zahtjeva za slobodan pristup informacijama.
Istraživanje pokazuje da postoji izražen nesklad između formalne definicije škole u prirodi kao dijela obrazovno-vaspitnog procesa i načina na koji se program realizuje u praksi.
Rezultati ankete pokazuju da je samo 13,9% ispitanika ocijenilo da su aktivnosti u potpunosti bile povezane sa nastavnim planom i programom, dok 38,4% navodi slabu ili nikakvu povezanost.
“Samo 13,5% smatra da program u velikoj mjeri doprinosi obrazovanju, a 44% ocjenjuje doprinos kao mali ili nepostojeći. Programi su dominantno realizovani u hotelskom smještaju: 53,6% u hotelima sa 2–3 zvjezdice, 32,3% u hotelima sa 4–5 zvjezdica, dok je samo 6,1% u domovima, planinarskim objektima ili kampovima”, navodi se u istraživanju.
Gotovo četvrtina ispitanika (23,7%) navodi da aktivnosti uglavnom ili uopšte nisu bile organizovane u prirodnom okruženju.
Istraživanje pokazuje da se škole u prirodi dominantno realizuju u hotelskom smještaju, uz ograničen boravak djece na otvorenom, čime se koncept iskustvenog učenja svodi na minimum.
„Ako priroda nije centralni obrazovni resurs, već prateći element programa, onda je neophodno postaviti pitanje suštine i svrhe ovog modela.“ kažu iz MASTER-a
Jedan od najsnažnijih nalaza odnosi se na percepciju cijene programa.
Više od polovine ispitanika (58,4%) smatra cijenu programa previsokom u odnosu na životni standard i kvalitet sadržaja, a 29,1% je ocjenjuje kao umjereno visoku.
Cijene za četvorodnevni boravak kreću se od 200 do 250 eura po učeniku, uz značajne razlike čak i unutar istih opština (npr. 190–230 eura za slične uslove), bez jasno definisanih kriterijuma.
Ne postoji obaveza pribavljanja više ponuda, pa se škole često oslanjaju na jednu turističku agenciju. Roditelji imaju ograničen uvid u ugovore (23,7% ih je vidjelo, 24,8% nije, 35,7% nema informacije), strukturu troškova i kriterijume izbora.
Značajan broj osnovnih škola ne realizuje program zbog finansijskih i organizacionih prepreka, čime se produbljuju razlike među učenicima. 45,9% ispitanika smatra da škola u prirodi nije jednako dostupna svoj djeci.
Posebno zabrinjava činjenica da postoje izražene i teško objašnjive razlike u cijenama između različitih škola – uključujući i one koje se nalaze u istoj opštini ili neposrednoj geografskoj blizini. Analiza pokazuje da za sličan broj dana, uporedive uslove smještaja i sličan sadržaj programa cijene mogu varirati za nekoliko desetina eura po djetetu, bez jasno definisanih kriterijuma koji bi takve razlike opravdali.
Nalazi ukazuju da u praksi ne postoji obaveza pribavljanja više ponuda za organizaciju škole u prirodi, zbog čega se škole često suočavaju sa samo jednom ponudom. Roditelji istovremeno imaju ograničen uvid u kriterijume izbora organizatora, strukturu troškova i sadržaj ugovora.
Istraživanje je pokazalo i da značajan broj osnovnih škola uopšte ne realizuje program škole u prirodi, najčešće zbog finansijskih ograničenja i organizacionih prepreka, čime se dodatno produbljuju razlike među učenicima.
„U odsustvu jasnih standarda, škola u prirodi ne funkcioniše kao jedinstven javni program, već kao skup neujednačenih praksi koje zavise od lokalnih okolnosti i finansijskih mogućnosti roditelja.“ poručuju iz MASTER-a.
Iako su identifikovani primjeri kvalitetne realizacije, oni su rezultat individualne inicijative i lične posvećenosti, a ne stabilnog i obavezujućeg sistemskog rješenja.
Policy paper zaključuje da postojeći model škole u prirodi funkcioniše između obrazovne obaveze i neuređene tržišne prakse, bez precizno definisanih odgovornosti, obavezujućih standarda i održivog finansijskog okvira.
Nastavak realizacije programa bez jasne reforme nosi rizik daljeg udaljavanja škole u prirodi od njene obrazovne svrhe, produbljivanja socijalnih razlika među djecom i slabljenja povjerenja javnosti u sistem obrazovanja.
„Škola u prirodi mora biti dio javne obrazovne politike sa jasnim pravilima, jednakim uslovima i mjerljivim obrazovnim ishodima – a ne prostor neujednačenih tržišnih praksi.“ zaključuju iz MASTER-a